โครงการศูนย์การเรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะชุมชน

1.  ชื่อโครงการ “โครงการศูนย์การเรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะชุมชน

1.1  หลักการและเหตุผล

จากสภาพปัจจุบันขยะนับเป็นปัญหามลพิษที่เกิดขึ้นพร้อมความเจริญเติบโตทางด้านเศรษฐกิจและสังคม ทำให้ขยะในชุมชนทั่วประเทศมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในเขตพื้นที่ตำบลทรายขาวซึ่งเป็นพื้นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เขตพื้นที่เชียงราย เนื่องจากมีการเพิ่มขึ้นของจำนวนนักศึกษาและจำนวนประชากรในชุมชนซึ่งมาจากการย้ายถิ่นของแรงงาน ส่งผลให้อัตราการอุปโภคบริโภคเพิ่มขึ้น และวิถีชีวิตของนักศึกษาและประชาชนที่มีรูปแบบการบริโภคเปลี่ยนไป สิ่งเหล่านี้มีความสัมพันธ์โดยตรงต่อการเพิ่มขึ้นของปริมาณ และการเปลี่ยนแปลงประเภทหรือชนิดของขยะ

ชุมชนขยะสังคมบ้านร่องธารใหม่ ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ หมู่ที่ 9 ตำบลทรายขาว อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย เขตปกครองขององค์การบริหารส่วนตำบลทรายขาว อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย มีจำนวนประชากรรวมทั้งสิ้น 513 คน 141 ครัวเรือน ประกอบอาชีพหลัก คือ การทำนา จำนวน 65 ครัวเรือน การทำสวน จำนวน 10 ครัวเรือน และการทำไร่ 8 ครัวเรือน มีอาชีพเสริม คือ เลี้ยงสัตว์ 6 ครัวเรือน ค้าขาย 7 ครัวเรือน รับจ้าง 20 ครัวเรือน รับราชการ 3 ครัวเรือน และทำงานเอกชน 10 ครัวเรือน มีจำนวนกลุ่มกิจกรรม/อาชีพ จำนวน 2 กลุ่ม คือ กลุ่มปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ จำนวนสมาชิก 30 คน และกลุ่มสมุนไพร จำนวนสมาชิก 10 คน (แผนพัฒนาหมู่บ้าน ปี พ.ศ. 2553-2555, 19 พฤษภาคม 2553)

จากแผนพัฒนาหมู่บ้านร่องธาร หมู่ที่ 9 ปี พ.ศ.2553-2555 จัดทำโดยคณะกรรมการหมู่บ้านและได้ประชุมพิจารณาแผนพัฒนาหมู่บ้าน มีมติเห็นชอบและรับรองแล้ว เมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม 2553 และได้มีการจัดทำลำดับความต้องการ/โครงการ ตามแผนความต้องการในการพัฒนาหมู่บ้าน นำเสนอดังตารางที่ 1-3

ตารางที่ 1 แสดงแนวทาง/โครงการ/แผนพัฒนาหมู่บ้าน รวมทุกด้านเรียงตามลำดับความสำคัญ

ลำดับที่ ชื่อโครงการ งบประมาณ เป้าหมาย ประเภทของแผนงานด้านต่างๆ
1 ก่อสร้างลานคอนกรีตหน้าหอประจำหมู่ 9 100,000 ชุมชน ด้านสังคม
2 ที่อ่านหนังสือพิมพ์ 50,000 ชุมชน ด้านสังคม
3 ที่ทิ้งขยะประจำหมู่บ้าน 50,000 ชุมชน ด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม
4 อบรมดอกไม้แห้ง,ดอกไม้สด 20,000 กลุ่มแม่บ้าน ด้านเศรษฐกิจ
5 อบรมหน่อไม้อัดปี๊บ 30,000 ชุมชน ด้านเศรษฐกิจ

ที่มา: ดัดแปลงจากแผนพัฒนาหมู่บ้าน ปี พ.ศ. 2553-2555, 19 พฤษภาคม 2553

ตารางที่ 2 แสดงแนวทาง/โครงการ/แผนพัฒนาหมู่บ้าน ด้านเศรษฐกิจ

ลำดับที่ ชื่อโครงการ งบประมาณ เป้าหมาย วิธีดำเนินการ
1 อบรมดอกไม้แห้ง,ดอกไม้สด 20,000 กลุ่มแม่บ้าน อบรมให้ความรู้แก่กลุ่มแม่บ้าน โดยอบต. พัฒนาชุมชน และเกษตรอำเภอ
2 อบรมปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ 50,000 ชุมชน อบรมต่อยอดโครงการปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพให้เข้มแข็ง โดยอบต. เกษตรอำเภอ และหน่วยงานอื่น
3 ส่งเสริมการปลูกพืชผักสวนครัวในครัวเรือน 7,000 ชุมชน แนะนำการปลูกพืชผักสวนครัวให้กลุ่มชุมชนที่สนใจ โดยอบต. เกษตรอำเภอ และหน่วยงานอื่น
4 อบรมหน่อไม้อัดปี๊บ 30,000 ชุมชน อบรมการทำหน่อไม้อัดปี๊บแก่กลุ่มชุมชนที่สนใจ โดยอบต.         เกษตรอำเภอ และหน่วยงานอื่น
5 อบรมการตัดเย็บผ้าเช็ดเท้า 30,000 กลุ่มแม่บ้าน อบรมการเย็บผ้าเช็ดเท้าให้กลุ่มแม่บ้าน โดยอบต.   เกษตรอำเภอ และหน่วยงานอื่น

ที่มา: ดัดแปลงจากแผนพัฒนาหมู่บ้าน ปี พ.ศ. 2553-2555, 19 พฤษภาคม 2553

ตารางที่ 3 แสดงแนวทาง/โครงการ/แผนพัฒนาหมู่บ้าน ด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม

ลำดับที่ ชื่อโครงการ งบประมาณ เป้าหมาย วิธีดำเนินการ
1 ที่ทิ้งขยะประจำหมู่บ้าน 50,000 ชุมชน จัดทำที่ทิ้งขยะให้เป็นที่
2 ขุดลอกคลองลำเหมืองห้วยหลวง 300,000 ชุมชน ขุดลอกคลองให้น้ำไหลสะดวกทำให้กักเก็บน้ำได้นานน้ำไม่แห้งเขิน

ที่มา: ดัดแปลงจากแผนพัฒนาหมู่บ้าน ปี พ.ศ. 2553-2555, 19 พฤษภาคม 2553

จะเห็นได้ว่า จากตารางที่ 1-3 เป็นการแสดงถึงความต้องการของชุมชนที่ต้องการให้มีการพัฒนาด้านต่างๆ ซึ่งคณะดำเนินงานได้มองเห็นถึงความต้องการของชุมชนที่มีความตระหนักในเรื่องการจัดการขยะโดยจะเห็นได้จากตารางที่ 3 แสดงให้เห็นถึงชุมชนมีความต้องการพัฒนาด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ด้วยโครงการที่ทิ้งขยะประจำหมู่บ้านเป็นลำดับที่ 1 เป็นการบ่งบอกถึงปัญหาจากขยะเนื่องจากมีขยะในชุมชนเป็นจำนวนมากขึ้นและทิ้งไม่เป็นที่ ทำให้เกิดมลพิษในชุมชน ประกอบกับตารางที่ 2 ที่แสดงให้เห็นถึงความต้องการพัฒนาด้านเศรษฐกิจ ด้วยโครงการต่อยอดโครงการอบรมปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ เป็นลำดับที่ 2 ซึ่งเป็นการจัดการขยะเปียกที่ได้จากมูลสัตว์ และถ้าเป็นการแสดงความต้องการของชุมชนในภาพรวมทุกด้าน โครงการที่ทิ้งขยะประจำหมู่บ้านก็ยังจัดอยู่ในลำดับที่ 3

จากการจัดประชุมประชาคมสมาชิกบ้านร่องธาร หมู่ที่ 9 จำนวน 97 คน ในวันที่ 10 มิถุนายน 2553 เพื่อชี้แจงรูปแบบและวิธีการแนวทางการมีส่วนร่วมของสมาชิกในชุมชน สมาชิกส่วนใหญ่มีความเห็นด้วยที่จะดำเนินโครงการ ขยะสังคม ร่วมกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เขตพื้นที่เชียงราย (พันทิพา ปันสุวรรณ, 2553)

จากการเก็บรวบรวมข้อมูลผลการดำเนินงานตามโครงการยกระดับคุณภาพชีวิตหมู่บ้านและชุมชนที่ผ่านมาพบว่า สมาชิกในชุมชนบ้านร่องธาร ได้มีแนวทางในการจัดการขยะเพื่อแก้ปัญหาขยะในชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม โดยมีข้อมูลจากการสำรวจพฤติกรรมก่อนและหลังกิจกรรมพบว่า การกำจัดขยะโดยการเผาลดลงจากร้อยละ 52 เป็นร้อยละ 25.20 การกำจัดขยะโดยการฝังลดลงจาก ร้อยละ 18.30 เป็นร้อยละ 14.30 การกำจัดขยะโดยการนำไปทำปุ๋ย เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 9.90 เป็นร้อยละ 14.60    การจัดการขยะโดยการนำไปขายเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 19.80 เป็นร้อยละ 33.40  แสดงถึงสมาชิกในชุมชนมีความรู้ความเข้าใจและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการกำจัดขยะอย่างถูกวิธีเพิ่มมากขึ้น ก่อให้เกิดการจัดตั้งกองทุนขยะในชุมชน โดยมีเงินลงทุนเริ่มต้นที่ได้จากการจัดกิจกรรมผ้าป่าขยะ ได้เงินจากการขายขยะจำนวน 25,200 บาท มีสถานที่ที่ใช้ในการจัดเก็บขยะรีไซเคิลก่อนนำไปขาย มีการผลิตชีวภาพจากมูลสัตว์สามารถลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือนได้ไม่ต่ำกว่า 300 บาทต่อครัวเรือน

การดำเนินการแก้ปัญหาขยะในชุมชนบ้านร่องธาร หมู่ที่9 มีจุดเริ่มต้นมาจากสมาชิกชุมชนได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน และให้สมาชิกของชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้ จึงใช้แนวคิดในการพัฒนาชุมชนเชิงบูรณาการ โดยไม่ได้เน้นที่การพัฒนาแหล่งทุนเพียงอย่างเดียว แต่มองถึงความเป็นอยู่ และคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนด้วย ทำให้พบปัญหาเรื่องขยะสังคมชุมชนบ้านร่องธาร       หมู่ที่ 9 ในเรื่องการบริหารจัดการขยะว่าทำอย่างไรจะแก้ปัญหาได้ในระยะยาว และเกิดขึ้นอย่างยั่งยืนได้ คณะผู้ดำเนินงานจึงประสงค์เพื่อพัฒนาความเข้มแข็งด้านการบริหารจัดการด้านขยะ ค้นหารูปแบบและแนวทางการบริหารจัดการขยะชุมชนบ้านร่องธารหมู่ที่ 9 โดยใช้เทคโนโลยีการกำจัดขยะที่เหมาะสมกับศักยภาพของชุมชน มีราคาถูกและชุมชนสามารถบริหารจัดการเองได้ เพื่อให้เกิดความยั่งยืนและเกิดองค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการขยะเพื่อเป็นต้นแบบแหล่งเรียนรู้ และเป็นแหล่งศึกษาดูงานของชุมชนอื่นๆ สร้างเครือข่ายความร่วมมือด้านการบริหารการจัดการขยะระหว่างหน่วยงานภาครัฐ สามารถนำไปใช้ในการบูรณาการกับการเรียนการสอน เพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่แท้จริงของการดำเนินงานในการพัฒนามหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนาไปพร้อมกับการพัฒนายกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนได้อย่างยั่งยืน

1.2  วัตถุประสงค์

คณะผู้วิจัยมีวัตถุประสงค์ในการจัดทำ “โครงการบริหารการจัดการขยะชุมชนบ้านร่องธาร หมู่ที่ 9 อย่างยั่งยืน”  มีดังนี้

1.2.1 เพื่อเสริมสร้างประสิทธิภาพด้านการบริหารจัดการขยะชุมชนบ้านร่องธาร หมู่ที่ 9

1.2.2 เพื่อนำเทคโนโลยีการกำจัดขยะที่เหมาะสมมาใช้กับชุมชน

1.2.3 เพื่อให้ชุมชนบ้านร่องธาร หมู่ที่ 9 เป็นศูนย์การเรียนรู้ด้านการบริหารจัดการขยะ และเป็นแหล่งศึกษาดูงานของชุมชนในท้องถิ่น

Leave a Reply